काठमाडौं । खगोलविद्हरूले पहिलो पटक “ब्ल्याक होल ट्रिपल” प्रणाली पत्ता लगाएका छन्, जसमा एउटा ब्ल्याक होलले आफ्नो साथी तारालाई खाइरहेको छ, जबकि अर्को टाढाको ताराले सतर्क भएर त्यसलाई परिक्रमा गरिरहेको छ।
ब्ल्याक होलहरू विशाल ताराहरूको सुपरनोभा विस्फोटबाट हुने हिंसात्मक मृत्युपछि बन्ने गर्छन् तर यो आश्चर्यजनक खोजले “डाइरेक्ट कोलाप्स” भनिने एक शान्त प्रक्रिया द्वारा ब्ल्याक होलको जन्म हुनसक्ने सम्भावना देखाउँछ।
स्पेस डटकमका अनुसार यदि यो ब्ल्याक होलको उत्पत्ति हिंसात्मक भएको भए त्यसले “उत्पत्ति हुनुअघिको धक्का” दिन्थ्यो, जसले टाढाको तारालाई यस त्रिगुणात्मक प्रणालीबाट बाहिर निकालिदिन सक्थ्यो।
यो प्रणाली V404 Cygni हो, जुन हाम्रो मिल्की वे आकाशगंगाभित्र पृथ्वीबाट करिब ८,००० प्रकाशवर्ष टाढा अवस्थित छ।
ब्ल्याक होलले आफ्नो पीडित तारालाई खाइरहेको यो “एक्स-रे बाइनरी” प्रणाली पहिलेदेखि नै चिनिन्थ्यो र यो प्रणाली राम्रोसँग अध्ययन गरिएको थियो। तर, म्यासाच्युसेट्स इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी (एमआईटी) का केभिन बर्जको नेतृत्वमा गरिएको गहिरो अनुसन्धानले यो बाइनरी वास्तवमा एक त्रिगुणात्मक ताराप्रणालीको केन्द्रमा रहेको पुष्टि गर्यो।
वैज्ञानिकहरूले प्रायः ब्ल्याक होलहरू ताराहरूको हिंसात्मक विस्फोटबाट बन्छ भन्ने गर्छन्, तर यो खोजले त्यसलाई चुनौती दिने देखिन्छ।
“यो प्रणाली ब्ल्याक होलको विकासको लागि अत्यन्तै रोमाञ्चक छ, र यसले अरू त्रिगुणात्मक अर्थात् तीन चम्के प्रणालीहरू पनि हुन सक्छन् कि भनेर प्रश्न उठाउँछ,” बर्जले स्पेस डट कमलाई इमेलमार्फत बताए।
“यो तारा अझै पनि यस प्रणालीसँग बाँधिएको हुनु अचम्मको कुरा हो, किनकि यसले यसलाई कम-ऊर्जा जन्मजात धक्का प्राप्त भएको संकेत गर्दछ।”
“सामान्यतया, ब्ल्याक होलहरू त्रिगुणात्मक प्रणालीमा हुनु आश्चर्यजनक कुरा होइन, किनकि धेरै ठूला ताराहरू त्रिगुणात्मक प्रणालीमा हुन्छन्। तर आश्चर्यजनक कुरा के हो भने, यो प्रणालीले ब्ल्याक होल बनेपछि पनि त्रिगुणात्मक प्रणालीलाई कायम राख्न सकेको छ,” अनुसन्धान टोलीले भन्यो।
ब्ल्याक होलको “पीडित तारा” ले ६.५ पृथ्वी दिनमा ब्ल्याक होलको परिक्रमा गर्छ, तर यस प्रणालीमा हालै पत्ता लागेको तेस्रो तारा यति टाढा छ कि यसले ब्ल्याक होलको एक परिक्रमा पूरा गर्न करिब ७०,००० पृथ्वी वर्ष लाग्ने टोलीले पत्ता लगाएको छ।
“यो खोज वास्तवमा एउटा संयोग मात्र थियो! म V404 Cygni को एउटा तस्वीर हेरिरहेको थिएँ र यो त्रिगुणात्मक प्रणालीमा रहेको थाहा पाएँ,” बर्जले भने। “हामीले त्यसपछि V404 Cygni मा रहेको ब्ल्याक होल सम्भवतः जन्मजात धक्का अर्थात् नेटल किकबिना नै बनेको थियो भन्ने पत्ता लगायौं।
“यसको अर्थ सबै ब्ल्याक होलहरूले जन्मजात धक्का प्राप्त गर्दैनन् भन्ने होइन, तर कम्तीमा केही ब्ल्याक होलहरू बिना पनि बन्न सक्छन् भन्ने देखाउँछ।” टोलीको अनुसन्धान बुधबार (अक्टोबर २३) मा नेचर पत्रिकामा प्रकाशित गरिएको छ।
